Gemma Frisius’ oeuvre te Leuven
- Petrus Apianus, Cosmographi
- De Principiis astronomiae & Cosmographiae
- Arithmeticae practicae methodus facilis
- De radio astronomico & geometrico liber
- De astrolabo catholico liber
Ondanks twee branden en een verdeling bezit de Leuvense Universiteitsbibliotheek een belangrijke collectie drukken van Gemma Frisius. Behalve van het uiterst zeldzame Usus annuli astronomici (Leuven en Antwerpen, 1534), bekend in slechts één exemplaar, bezit de UB verscheidene edities van alle werken van Gemma die als zelfstandige publicatie verschenen. Voor een volledige bibliografische beschrijving van deze edities verwijzen we naar Fernand Van Ortroy, Bio-Bibliographie de Gemma Frisius, Brussel, 1920.
A. Petrus Apianus, Cosmographia
Eerste editie: Antwerpen, Roland Bollaert, 1529
1.
1533, Antwerpen, Joannes Grapheus voor
Arnold Birckmann
Van Ortroy 8; NK 123
Band: 20ste-eeuwse perkamenten band.
Herk.: eigentijdse aantekeningen (f. 62).
CaaA 837
2.
1553 [in fine: 1551], Parijs, Winand Gaultherot
Van Ortroy 23 (herdr. van 20); Adams – (G 1281 = 1551)
Band: 18de-eeuwse (?) perkamenten band herbonden
in begin 19de e. (schutblad met wapen van Pius VII (1800-1823) als watermerk).
Herk.: Sum Johannis Maioris Aug: (16de e.); nunc est Michaelis Angeli Zorzi (18de e., beide in inkt op titelblad);
aangekocht bij antiquariaat Quaritch, Londen, in 1987.
CaaA 283
3.
1574, Keulen, erven Arnold Birckmann
Van Ortroy 29; VD16 A3081; Adams –
Band: Eigentijds copertorium, resten van lederen linten.
Herk.: Collegij Parisiensis… (16de e., uitgewist);
B. Soetink (16de e., sterk verbleekt); … … parr[ochi]a de Coupignie (Calvados) (17de e.?, onleesbaar gemaakt);
Pour le Couvent des Pères Capucins de Vire (Calvados) (18de e.; alle in inkt op titelblad); Pour les RR. PP. Capucins de Honfleur (19de e.?; onleesbaar gemaakt); in inkt ondersteboven op schutblad achteraan);
F. François de La Votte Illustre Ville
De Domfront (Orne bij Calvados) (19de e.; in potlood ondersteboven op verso laatste blad); Henri Omont, 1948.
CaaA 1487 (olim Gemma Frisius 3 CAA)
4.
1574, Keulen erven Arnold Birckmann
Van Ortroy 29; VD16 A3081; Adams –
Band: 17de-eeuwse(?) copertorium, overslag aan snede; gebonden bij: Joannes Stadius, Ephemerides, Lyon, 1585.
Herk.: Geometria est Arithmetica P. Rami (16de e., in inkt op schutblad achteraan); ‘Cosmicus. Sub pegmate
XIV = Littera PPP/Linea V = Numeros = 2 = (gedrukt
etiket op dekblad achteraan, gedeeltelijk in inkt ingevuld – cursief); Ex libris Wilhelmi Alexandri Balaus (ex-libris op dekblad vooraan); Norvat Istvan Könyvtarabol; A.M.N. Muzeum Könyvtarabol (19de e., beide ovaal stempel in zwarte inkt op verso titelblad);
Budapest, Nationale Bibliotheek (stempel onder
ex-libris); geruild in 1982.
CaaA 245/2
La cosmographie de Pierre Apian
5.
1551, Parijs, Vivant Gaultherot
Van Ortroy 19; BM STC French –; Adams A 1281 (Latijnse
editie); NUC NA305470
Band: 17de-18de-eeuwse bruine kalfslederen band.
Herk.: aangekocht bij antiquariaat J. Devroe, Leuven
CaaA 887
B. De Principiis astronomiae & Cosmographiae
Eerste druk: Leuven, Servatius Zassenus en Antwerpen,
Gregorius Bontius, 1530
6.
1544, Antwerpen, Joannes Richard & Joannes Gravius
Van Ortroy 38; BT 1255; Adams –
Band: Eigentijds copertorium, sporen van linten; titel in inkt op rug en op voorplat.
Herk.: Ex libris Hieronymi Fran[ces]ci de Georgeis de civita de Signina(?) (17de e.) ; Ex libris fratris (?) … (17de e.?; beide in inkt op titelblad en uitgewist, het laatste over uitgewiste vroegere herkomst (?); Sonetto di salvator Rosa celebre Pittore en Poeta contre lid i lui critici chelinegazano la poesia, […] (17de-18de e.:
in wit op laatste f. blanco); Gaudia mortalis vit[a]e durare putantur//Sed brevia ex pulvis finis amator erit (18de e. in inkt op schutblad vooraan); aangekocht
bij antiquariaat Ludwig Rosenthal, Hilversum (nu ’s-Gravenhage) (cat. 242, nr. 75) in 1986.
CaaA 332
7.
1548, Antwerpen, Joannes Grapheus voor Joannes Steelsius
Van Ortroy 40; BT 1256; Adams –
Band: 19de-eeuwse bruine halve geitenlederen band met wapen van Lincoln’s Inn Library op rug aan staart; percaline bekleding.
Herk.: o/f (17de-18de e.?, prijs ? op verso laatste blad); Lincoln’s Inn Library. Withdrawn (ovaal stempel
op verso titelblad); aangekocht op veiling Van Gendt, Amsterdam, in april 1982.
CaaA 255
8.
1553, Antwerpen, Joannes Grapheus voor Joannes Steelsius
Van Ortroy 41; BT 1257; Adams G 388
Band: 18de(?)-eeuwse copertorium; gebonden bij Arithmeticae
practicae methodus facilis, Keulen, 1564.
Herk.: aangekocht bij antiquariaat B. de Graaf, Nieuwkoop, in 1986.
CaaA 331
9.
1557, Parijs, Benoît Prevost (1556) voor Guillaume Cavellat
Van Ortroy 45; Cavellat 123; Adams –
Band: Eigentijds copertorium, resten van lederen snoeren; auteur en titel op snede aan staart.
Herk.: Collegij Alisiensis (Alès, Gard?) Soc. Jesu ex leg. A. Cal… (18de e., onleesbaar gemaakt); Cynthic Clementis (?) (18de e.?: uitgewist; beide in inkt op titelblad); R.5.8 (18de e.?: boeknr. in inkt op rug); Bibliotheca … (ovaal stempel op f. 170vo uitgewist); aangekocht bij Libreria Antiquaria Mediolanum, Milaan,
in 1951.
CaaA 1489 (olim Gemma Frisius 5CAA)
10.
1578, Keulen, Maternus Cholinus
Van Ortroy 46; VD16 G1142; Adams –
Band: Eigentijds copertorium, sporen van linten; auteursnaam
en titel op rug aan kop; overslag aan snee.
Herk.: Guidonis Ubaldis de Astrolabis catholico ex particuli impressum coloniae apud Maternum cholinum
in 8° (16de e.; in inkt op schutblad vooraan) (Guidubaldo de Monte, of Guido Ubaldo del Monte (1545-1607)); Ex libris jacobis de valois (?) (18de e., in inkt op titelblad); Bibliotheek Hageveld Plank C47 Kast 62 (20ste e., stempel en handschrift op reeds beschadigde
schutbladen vooraan); aangekocht op veiling
Van Gendt, Amsterdam, 19.12.1979, nr. 1069.
CaaA 145
Les principes d’astronomie et cosmographie
11.
1582, Parijs, Jérome de Marnef & weduwe Guillaume Cavellat
Van Ortroy 47; Cavellat 400; Adams –
Band: Eigentijds copertorium.
Herk.: Bruny (?) prieur du (des?) tr… (tréville??) (18de e., in inkt op titelblad); Henri Omont, 1948.
CaaA 1486 (olim Gemma Frisius 2CAA) (laatste blad ontbreekt)
C. Arithmeticae practicae methodus facilis
Eerste druk: Antwerpen, Gregorius Bontius, 1540
12.
1543, Parijs, Joannes Lodoicus Tiletanus voor Guillaume
Richard
Van Ortroy – (vergelijk 50); Adams –
Het gaat hier ongetwijfeld om een co-editie tussen
Tiletanus en Richard. Van Ortroy 50 geeft Tiletanus als drukker in fine en boekverkoper op het titelblad. Beide boekjes hebben dezelfde collatie. Tiletanus drukte een oplage voor eigen rekening en een deel voor Richard met zijn merk en adres.
Band: Nieuwe kartonnen band à la Bradel.
Herk.: Eigendomsmerk (?) onder de datum onleesbaar
gemaakt, een ander aan de kop van het titelblad (recent?) uitgeknipt; aangekocht bij antiquariaat
J. Devroe, Leuven, in 1982.
CaaA 252
13.
1544, Wittenberg, Georg Rhau
Van Ortroy 51; VD16 G1113; Adams –
Band: Eigentijds copertorium, sporen van linten; bandje samengesteld met maculatuur van 13de-eeuwse bijbelhs en twee eigentijdse documenten, een uit perkament, een uit papier (met soort Latijnse huwelijksbeloften in eerste persoon).
Herk.: Richard Aleni liber (16de e.; in inkt op titelblad);
boekenrekening, 16de e., achteraan twee maal op maculatuur; Thomas Smythe (?) (16de e.-17de e., in inkt, omgekeerd op maculatuur achteraan); by my lewes owen. In the nam of the father and of the sonne
and of the holy goste lett… praye for me … at god (16de-17de e., in inkt op maculatuur vooraan), aangekocht
bij antiquariaat Winfried Geisenheyner, München-
Hiltrup, in 1987.
CaaA 315
14.
1547, Antwerpen, Gregorius de Bonte
Van Ortroy 53, BT 1251; Adams –
Band: Eigentijds copertorium
Herk.: Cornelius Joannis de beest (16de e.; in inkt op laatste bladzijde); Utitur F. Evangelista noni. Bibliothecae
Eremitar[um] Patavij (17de e.; in inkt op titelblad); M, F a I (?), S48, G22 (17de-18de e.; bibliotheeksignaturen
in inkt op titelblad en verso voorplat);
stempel (?) op titelblad uitgewist; aangekocht bij Libraria Antiquaria Mediolanum, Milaan, in 1954.
CaaA 1488 (olim Gemma Frisius 4 CAA)
15.
1551, Wittenberg, Erven Georg Rhau
Van Ortroy 58; VD16 G1116; BM STC German –; Adams –
Band: Eigentijdse Duitse varkenslederen blindbestempelde
band; resten van koperen sloten.
Herk.: sum possessor Melchior ?itze Anno 1627 (in inkt op voorschutblad); Resi(?) …tia; so[iet]atis Jesu 1650; Suidnitij (= Schweidnitz, Swidnica, Polen); TCH (in inkt op titelblad).
CaaA 425/1
16.
1553, Parijs, Benoît Prevost voor Guillaume Cavellat
Van Ortroy 62; Cavellat 59; Adams –
Band: Eigentijds copertorium, resten van blauwe linten;
maculatuur van Engelse druk met als lopende titel ‘The fifth part. Against disobedience ans wylfull rebellion’.
Herk.: Ambrosij Barnabej p[ertine]t (?) 10 d[enarii] 1555; liber Johannis Jones. Na werth nef erbenthic byyd (Schots??) (16de e.; beide in inkt op titelblad); M. Claudin (ca. 1900?, in potlood op verso voorplat; het is niet duidelijk of dit een herkomstgegeven is); aangekocht bij antiquariaat Winfried Geisenheyner, Münster-Hiltrup (cat. 1, nr. 79) in 1981.
CaaA 254
17.
1564, Keulen, Martinus Cholinus
Van Ortroy 81; VD16 –; Adams G 381
Band: 18de-eeuws (?) copertorium; waarbij gebonden:
De principiis astronomiae…, Antwerpen, Joannes
Steelsius, 1553.
Herk.: Aangekocht bij antiquariaat B. de Graaf, Nieuwkoop, in 1986.
CaaA 331
18.
1565, Leipzig, Johann Rhamba
Van Ortroy 82; Adams –
Band: Nieuwe halve perkamenten band.
Herk.: Aangekocht bij antiquariaat Ludwig Rosenthal,
Hilversum (nu ’s-Gravenhage), in 1982.
CaaA 253
19.
1566, Leipzig, Joannes Rhamba
Van Ortroy -; VD16 –; NUC –; BM STC German –; Adams –; Smith –
Band: 17de-eeuwse soepele perkamenten band.
Herk.: Budapest, Nationale Bibliotheek (ant. 5916); geruild in 1982.
CaaA 244*
20.
1571, Keulen, Maternus Cholinus
Van Ortroy 89; VD16 G1127; Adams –
Band: 19de-eeuwse halve schapenlederen band.
Herk.: Bibl[iotheca] Eccl[esiastica] T.C.S. (?) (18de e., in inkt op titelblad); “2554” (ca. 1900, in inkt en blauw omrand rechthoekig etiket met afgeronde hoeken
op dekblad vooraan); aangekocht bij antiquariaat
Gerhard Renner, Albstadt-Tailfingen (Katalog 52, nr. 30) in 1978.
CaaA 9
21.
1576, Wittenberg, Johann Schwertel voor Conrad Kühel
Van Ortroy 95; VD16 –; Adams –
Band: Eigentijdse ongekleurde halve kalfslederen band over bordpapieren platten bekleed met maculatuur
van liturgisch handschrift; het kalfsleder versierd
met blindstempeling (Duits).
Herk.: Bi… (Biblioth.? 17de e.?; in inkt op titelblad, uitgewist), Carolus Hämken (?) (18de e.?; in inkt op dekblad vooraan); aangekocht bij antiquariaat Gerhard
Renner, Albstadt-Tailfingen, in 1976.
CaaA 2
22.
1578, Parijs, Jérôme de Marnef & weduwe Guillaume Cavellat
Van Ortroy 96; Cavellat 365; Adams –
Band: Eigentijds copertorium, resten van lederen linten;
waarbij gebonden: Euclides, Elementorum libri XV. Graecè & Latinè, Parijs, Jérome de Marnef & Guillaume
Cavellat, 1573.
Herk.: Pour le couvent de cre… (18de e.?); Recollects de St. Malo, inscrit au catalogue (18de e.); Ex libris f. De la Mennais (19de e.; alle drie in inkt op titelblad, Félicité Robert de La Mennais werd geboren te St. Malo in 1782; ‘8’ (in inkt op strookje van rond etiket op rug); aangekocht bij antiquariaat Gerhard Renner, Albstads-Tailfinger (Katalog 50, nr. 40), in 1976.
CaaA 1492/1 (olim Gemma Frisius 8 CAA)
23.
1581, Antwerpen, Hendrik van der Loo voor Petrus Bellerus van Tongeren
Van Ortroy 99; BT (vermeldt alleen Bellerus); Adams G 384
Band: 17de-eeuws (?) copertorium
Herk.: Tristrandus L’Hermiteus meus et possessor et harus (17de e., in inkt op titelblad); Joannes Blauue, Labore et industria (17de e.; in inkt op schutblad); aangekocht bij antiquariaat J. Devroe, Leuven, in 1987.
CaaA 402
L’arithmetique de Gemme Phrison
24.
1582, Antwerpen, Jan Verwithagen voor Petrus Bellerus
Van Ortroy 103; BT 5843
Band: 18de-19de-eeuwse halve perkamenten band.
Herk.: Cardinal Hayes Library, Manhattan College, New York (blindstempel) (Patrick Joseph Hayes, 1867-1938).
CaaA 1144
Aritmetica prattica facilissima
25.
1567, Venetië, Giovanni Bariletto
Van Ortroy 85; Adams –
Band: 17de-18de-eeuwse (?) perkamenten band, gevlekt
gekleurde snede.
Herk.: Francisci (onleesbaar gemaakt) Parisii (François
de Paris, ‘le fameux diacre Paris (1690-1728) ??) 18de e.?; in inkt op schutblad); F … 10 (boeknr. op rug aan staart); Bibl. schol. Romani * Oblat. Mariae Imm. * Roviano (ovaal stempel op titelblad); ‘511 FRI 1567’ (getikt etiket op rug aan staart) aangekocht bij antiquariaat J. Devroe, Leuven, in 1977.
CaaA 1 (ontbreken A1 + 4)
D. De radio astronomico & geometrico liber
26.
1545, Antwerpen, Gillis Coppens van Diest voor Gregorius
Bonte & Leuven, Petrus Phalesius (= eerste druk)
Van Ortroy 123; BT 1258; Adams G 390
Band: Eigentijds copertorium, resten van lederen linten; auteur en titel in gotische minuskel op snede aan staart.
Herk.: Bened[etto] Verchij (16de e.); Marij Macharij (17de e.?; beide in inkt op titelblad); ‘96’ (19de e.; etiket
met dubbel blauwe lijst op rug); ‘424’ (ca. 1900?; etiket op voorplat); Ry Cumps (?) (20ste e., in potlood op schutblad achteraan); legaat Louis Philippen, 1946.
CaaA 1485 (olim Gemma Frisius 1 CAA)
27.
1558, Parijs, Guillaume Cavellat
Van Ortroy 125; Cavellat 141; Adams G 392
Band: 18de-eeuwse kalfslederen band.
Herk.: Mon[aste]rii S. Huberti in Ardenna (16de e.; in inkt op titelblad; supra-libros op voorplat, rugetiket); aangekocht door het Schoolcomité te Leuven in 1956.
CaaA 1491 (olim Gemma Frisius 7 CAA)
E. De astrolabo catholico liber
28.
1556, Antwerpen, Joannes Grapheus voor Joannes Steelsius (= eerste druk)
Van Ortroy 129; BT 1253; Adams –
Band: 17de-eeuwse (ca. 1600?) (?) kalfslederen band, resten van lederen snoeren, maculatuur van muziekhs.;
op voor- en achterplat twee verstrengelde delta’s (Dupuy ?); nieuwe rug (19de e.).
Herk.: Monasterij Weingartensis Anno 1610 (in inkt op titelblad); Königliche Hand Bibliothek (19de e., rond stempel op titelblad); The New-York Historical Society Library Presented by Bequest of Samuel
V. Hoffman April 21, 1943 (gedrukt en getikt ex-dono op dekblad vooraan); aangekocht bij antiquariaat Quaritch, Londen (cat. 691, nr. 193) in 1976.
CaaA 3
29.
1583, Antwerpen, Jan Verwithagen
Van Ortroy 130; BT 1254; Adams G 386
Band: Nieuwe perkamenten band, auteur en titel in inkt op rug.
Herk.: Bern. a Mallinkrodt An. 1653. Ratisbone 12. s[eptem]brij (?) (in inkt op titelblad, uitgewist); ander eigendomsmerk op titelblad uitgewist; aangekocht bij Nico Israël, Amsterdam, in 1980.
CaaA 174 (gewassen ex.)
