De Celestijnenpriorij te Heverlee Van klooster tot bibliotheek

Het Boek

Het boek 'De Celestijnenpriorij te Heverlee. Van klooster tot bibliotheek' verschijnt op 28 mei 2005 bij de Universitaire Pers Leuven (Blijde Inkomststraat 5).

Het boek is verkrijgbaar in het Nederlands en het Engels.

Luxe uitgave, hardcover
24x26,5 cm
160 pagina's, 100 kleurenillustraties
ISBN 90 5867 472X

D/2005/1869/30
NUR: 693

Redactie
Mark Derez en Anne Verbrugge

O.l.v. Guido Langouche

Dit is het verhaal van een plek, die pas naar waarde kan worden geschat door er in geuren en kleuren over te vertellen. Op het eerste gezicht is de locatie immers onaanzienlijk: een gesloten complex, laagbouw aan de rand van Leuven. Enige blikvanger is de bakstenen muur op de hoek van de Croylaan en de Celestijnenlaan waarvan zelfs de voegen knalrood zijn aangezet. Door de hartgrondige afkeuring die de muur bij de buurtbewoners opriep werd het gebouw alvast spraakmakend ook buiten de kolommen van de internationale architectuurtijdschriften.

Achter de muur gaat een introvert gebouw schuil dat niet onmiddellijk zijn geschiedenis prijsgeeft. Die geschiedenis is nochtans bijzonder prestigieus. Het lijkt wel alsof ze uitsluitend met hoofdletters geschreven is: een klooster van de orde van de Celestijnen, uniek in de Nederlanden met een stichter die politiek bedreef op Europese schaal, Willem van Croy, raadsman van Filips de Schone en Karel V. Erasmus leverde commentaar en Lipsius stak de loftrompet.

Voor de bouw werd Rombout Keldermans aangetrokken, uit een geslacht van torenbouwers en toparchitecten in de Lage Landen. Voor het Heverleese klooster was het beste niet goed genoeg. Zelfs de architect die met de sloop werd belast was bouwmeester aan het Weense hof. De kerk werd binnen de kortste keren volgestouwd met werk van Jan Mone, de belangrijkste vertegenwoordiger van de renaissancebeeldhouwkunst in de Nederlanden. De relicten van het klooster werden recent gerestaureerd door de internationaal gereputeerde Rafael Moneo, die met uiterste terughoudendheid te werk ging.

Van Mone tot Moneo, dat zijn zowat vijf eeuwen die de lezer in vogelvlucht krijgt gepresenteerd. Veel aandacht gaat naar de samenhang tussen kasteel en klooster, waarvan de kerk oorspronkelijk als grafkapel voor de kasteelheren was bedoeld. Toen het klooster zijn geestelijke functie verloor werd het ingericht als paardenstal en hondenkennel van het kasteel. Dit kasteel vormt het vertrekpunt voor een rondgang door het klooster zelf, met zijn hiërarchie van ruimten, van pandhof tot neerhof en pachthof. Behalve de kerk met de praalgraven en andere kunstschatten, komt ook de kloosterbibliotheek uitgebreid aan bod, geheel conform de nieuwe bestemming die het oude klooster recent gekregen heeft: bibliotheek voor de campus exacte wetenschappen van de K.U.Leuven.

De architectuur van de huidige bibliotheek wordt extra uitgelicht. Het entreegebouw met zijn ronde lobben kijkt uit op het kloosterhof. Moneo heeft dat een tijdloos observatorium genoemd, van waaruit zich een intrigerend spectrum opent van architectuur, kerkgeschiedenis en kunsthistorie. Dit boek is er de afspiegeling van. Het is zeker niet de definitieve monografie over de bouw- en gebruiksgeschiedenis. Vele vragen blijven onbeantwoord, bronnen zijn nog onontgonnen of ze doen er voorlopig het zwijgen toe.

De metamorfose van Celestina tot CBA (Campusbibliotheek Arenberg) is een nieuwe stap in de herwaardering van het erfgoed dat Croy en Arenberg hebben nagelaten en wat inmiddels academisch erfgoed is geworden: de Arenbergcampus die als een groene long tot in de stad reikt. De campusbibliotheek op zich is een pleidooi voor kwaliteit, beeldkwaliteit met architectuur en landschap als inzet. Daar is in het verleden niet altijd even kies mee omgesprongen. Moneo vond het Celestijnenklooster terug als een bouwval. La Celestina … un barco alla deriva. De architect ontwaarde een schip op drift, gestrand als het ware op de helling van de Dijlevallei. Celestina verwijst ook naar het roemruchte Spaanse toneelstuk waarin een oude koppelaarster die naam draagt. De dubbelzinnigheid kan Moneo niet ontgaan zijn. De Celestina, een koppelaarster, ze kan ook een bindteken zijn dat technologie aan duurzame ontwikkeling koppelt en aan zorgzame omgang met het erfgoed. 

Nog meer gescheidenis? Campus bibliotheek Arenberg in jaartallen